Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ázirlengen Bankter jáne bank qyzmeti týraly jańa zań jobasy sheńberinde naryqqa qatysýshylarmen tólemge qabiletsiz bankterdi retteý jónindegi jańa tetikti talqylaý úshin dóńgelek ústel uıymdastyrdy, dep jazady Egemen.kz.
Quttyqtaý sózinde agenttik tóraǵasynyń birinshi orynbasary Tımýr Ábilqasymov Bankter týraly jańa zań halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keletin jáne Qazaqstan qarjy naryǵynyń ulttyq erekshelikterin eskeretin tólemge qabiletsiz bankterdi retteýdiń zamanaýı júıesin engizetinin atap ótti. Bul reforma salymshylardyń múddesin qorǵaýǵa, júıelik táýekelderdi azaıtýǵa jáne daǵdarys jaǵdaıynda bıýdjet qarajatyn paıdalanýdy barynsha azaıtýǵa baǵyttalǵan.
Zańnyń jańa jobasynda bank sektorynyń turaqtylyǵyn arttyrýǵa jáne qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan daǵdarystardy basqarýdyń úsh deńgeıli arhıtektýrasy bekitiledi.
«Bankti qalpyna keltirýdiń negizgi aýyrtpalyǵy aksıonerlerge júkteledi, bul ádil jáne turaqty model jasaıdy. Bul qaǵıdattar is júzinde jumys isteýi úshin zańda erte áreket etý júıesi jetildirilgen. Bul alǵashqy qıyndyqtar týyndaı salysymen retteýshi bankpen jumys isteý úshin neǵurlym kóbirek quraldardy paıdalana alady degendi bildiredi. Eger kórsetkishter nasharlaı bastasa, qadaǵalaý kúsheıedi jáne bank jaǵdaıdy túzetý úshin sharalar qabyldaýǵa mindetti. Árbir banktiń retteýshimen kelisilgen qalpyna keltirý jospary bolýy kerek, onda aksıonerler men basshylyq qarjylyq ornyqtylyqty nyǵaıtý úshin qandaı sharalar qoldanatyny anyq kórsetilgen. Eger olar ornyqtylyqty qalpyna keltirý boıynsha alǵan mindettemelerin oryndaı almasa, onda salymshylardyń múddelerin qorǵaý úshin retteý tetigi iske qosylady», - dedi T.Ábilqasymov.
Ol mundaı tetik kenetten týyndaıtyn daǵdarys táýekelin azaıtyp, búkil naryq úshin boljamdylyqty arttyratynyn atap ótti.
Agenttik tóraǵasynyń orynbasary Dáýren Sálimbaev óz baıandamasynda retteýdiń naqty quraldaryn usyndy. Júıelik mańyzy bar bankter úshin TLAC (Total Loss Absorbing Capacity) tetigi – qaýipsizdik qoryn qalyptastyrý jónindegi talap bekitiledi. Bul eleýli shyǵyndar bolǵan jaǵdaıda esepten shyǵarýǵa nemese kapıtalǵa aınaldyrýǵa aldyn ala daıyndalǵan banktiń kapıtaly men boryshtyq quraldary jetkilikti mólsherde bolýy kerek degendi bildiredi. Osylaısha, shyǵyndar birinshi kezekte bıýdjet qarajatyn tartpaı-aq, aksıonerler men ınvestorlar esebinen óteledi.
Memleket budan bylaı tek asa qajetti jaǵdaılarda – eger barlyq naryqtyq quraldardy paıdalaný jetkiliksiz bolyp, eldiń qarjylyq turaqtylyǵy úshin banktiń júıeli qaýpi bolǵan jaǵdaıda retteýge tikeleı qatysýy múmkin. Bul rette, mundaı jaǵdaılardyń ózinde memlekettik kómekke qatań talaptar saqtalǵan kezde ǵana ruqsat etiledi. Sheshimderdiń ashyqtyǵy, naryqtyq tetikterge barynsha az aralasý jáne NCWO – No Creditor Worse Off qaǵıdatyn mindetti túrde saqtaý qamtamasyz etilýi qajet. Bul degenimiz, birde-bir kredıtordyń retteý prosesindegi shyǵyndary ádettegi bankrottyq rásimi kezindegi shyǵynnan kóp bolmaýǵa tıis. Osylaısha, shyǵyndardy óz erkimen qaıta bólý múmkindigi bolmaıdy jáne adal kredıtorlardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa kepildik beriledi.
«Jańa júıe memlekettik kómektiń avtomatty túrde nemese saıası negizde berilýin tolyǵymen boldyrmaıdy. Retteý tásili boljamdy, ekonomıkalyq negizdelgen jáne ádil bolady. Bul túbegeıli ózgeris moraldyq táýekeldi joıýǵa, bank ıeleriniń jaýapkershiligin arttyrýǵa jáne salymshylar men salyq tóleýshilerdiń múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan», - dep atap ótti D.Sálimbaev.
Osy tetikterdi ázirleý kezinde Eýropalyq Odaq, Ulybrıtanııa, Ońtústik Koreıa, Kanada jáne t.b. sııaqty ıýrısdıksııalardyń tájirıbesi eskerildi, olardyń negizinde G20 jáne Bazel komıtetiniń qujattarynda bekitilgen biryńǵaı halyqaralyq qaǵıdattarǵa negizdelgen.
О́z kezeginde, halyqaralyq sarapshylar tólemge qabiletsiz bankti retteý barysyna memlekettiń qatysýyn óteý tájirıbesimen bólisti. Atap aıtqanda, olar birqatar elderde memlekettik qarajat tek sońǵy shara retinde paıdalanýǵa bolatyn model retinde qoldanylatynyn atap ótti, bul rette olardy keıinnen aksıonerler men bank júıesiniń óz esebinen óteýi mindetti shart bolyp tabylady. Bul tásil bıýdjetke túsetin júktemeni azaıtýǵa jáne qoǵamnyń qarjy ınstıtýttaryna degen senimin saqtaýǵa múmkindik beredi.
Sarapshylar Qazaqstanda mundaı tetikterdi engizý qarjy sektorynyń ornyqtylyǵyn arttyryp, memlekettiń, salymshylar men ınvestorlardyń múddeleri arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etetinin atap ótti.